C# Koleksiyonlar: List, Dictionary, Queue, Stack

C#’ta koleksiyonlar, birden fazla veriyi dinamik olarak saklamak ve verimli biçimde işlemek için kullanılır. Diziler sabit boyutludur; koleksiyonlar ise gerektiğinde büyüyüp küçülebilir. Bu makalede List<T>, Dictionary<TKey,TValue> (ve KeyValuePair<,>), SortedList<TKey,TValue>, Queue<T>, Stack<T>, HashSet<T> ve LinkedList<T> yapıları örneklerle ele alınır.

List<T>

List<T>, aynı türden elemanları sıralı olarak tutan, dinamik olarak büyüyebilen bir listedir. Ekleme/çıkarma, arama, sıralama gibi işlemler için zengin API sunar.

using System;
using System.Collections.Generic;
using System.Linq;

var sayilar = new List<int> { 5, 1, 9 };
sayilar.Add(3);                 // sona ekleme
sayilar.Insert(1, 7);           // belirli konuma ekleme
sayilar.Remove(9);              // değere göre silme (ilk eşleşen)
sayilar.RemoveAll(x => x % 2 == 1); // tek sayıları sil
sayilar.AddRange(new[] { 10, 2, 8 });

sayilar.Sort();                 // doğal sıralama (artan)
sayilar.Reverse();              // ters çevir

Console.WriteLine(string.Join(", ", sayilar)); // 10, 8, 7, 5, 3, 2 → (tekler silinmeden önceki örnek için)
Console.WriteLine(sayilar.Contains(8));        // true

// LINQ ile filtreleme
var ciftler = sayilar.Where(n => n % 2 == 0).ToList();
Console.WriteLine(string.Join(", ", ciftler));

Dictionary<TKey,TValue> ve KeyValuePair<TKey,TValue>

Dictionary, anahtar–değer çiftleri saklar. Anahtarlar benzersizdir. Yüksek performanslı erişim için hash tabanlıdır.

using System;
using System.Collections.Generic;

var stokFiyat = new Dictionary<string, decimal>(StringComparer.OrdinalIgnoreCase)
{
    ["Elma"] = 5.75m,
    ["Armut"] = 7.25m
};

// Ekleme ve güncelleme
stokFiyat["Muz"] = 12m;  // yoksa ekler, varsa günceller

// Güvenli okuma
if (stokFiyat.TryGetValue("ELMA", out var fiyat))
    Console.WriteLine($"Elma: {fiyat} TL");

// Anahtar var mı?
if (!stokFiyat.ContainsKey("Kiraz"))
    stokFiyat.Add("Kiraz", 18.5m);

// KeyValuePair ile gezinme
foreach (KeyValuePair<string, decimal> kv in stokFiyat)
    Console.WriteLine($"{kv.Key} → {kv.Value} TL");

// Değer güncelleme deseni
stokFiyat["Elma"] = stokFiyat["Elma"] * 1.10m; // %10 zam

// Kendi equality comparer'ınızla (ör: case-insensitive) sözlük oluşturma zaten yukarıda gösterildi.

SortedList<TKey,TValue>

SortedList, anahtarları artan sırada tutar ve Keys/Values dizileri üzerinden indeksli erişim sağlar. Hem Dictionary hem de dizi benzeri indeksleme özelliklerini birleştirir.

using System;
using System.Collections.Generic;

var fiyatListesi = new SortedList<string, decimal>(StringComparer.OrdinalIgnoreCase)
{
    ["Armut"] = 7.25m,
    ["Elma"] = 5.75m,
    ["Muz"] = 12m,
    ["Kiraz"] = 18.5m
};

// Sıralı anahtarlar:
Console.WriteLine(string.Join(", ", fiyatListesi.Keys)); // Armut, Elma, Kiraz, Muz

// İndeks ile erişim:
for (int i = 0; i < fiyatListesi.Count; i++)
    Console.WriteLine($"#{i} {fiyatListesi.Keys[i]} → {fiyatListesi.Values[i]}");

// Belirli bir aralıkta gezmek (ör. ilk 2 öğe):
for (int i = 0; i < Math.Min(2, fiyatListesi.Count); i++)
    Console.WriteLine(fiyatListesi.Keys[i]);

// Özel sıralama (ters alfabetik) için custom comparer:
var ters = new SortedList<string, decimal>(Comparer<string>.Create((a,b) => StringComparer.OrdinalIgnoreCase.Compare(b,a)));
ters["Elma"] = 5.75m;
ters["Armut"] = 7.25m;
Console.WriteLine(string.Join(", ", ters.Keys)); // Ters sırada

Queue<T> (FIFO)

Queue, ilk giren ilk çıkar mantığıyla çalışır; iş akışları ve görev sıraları için uygundur.

using System;
using System.Collections.Generic;

var kuyruk = new Queue<string>();
kuyruk.Enqueue("Sipariş#1001");
kuyruk.Enqueue("Sipariş#1002");
kuyruk.Enqueue("Sipariş#1003");

Console.WriteLine(kuyruk.Peek());   // sıradaki (çıkarmaz): Sipariş#1001
Console.WriteLine(kuyruk.Dequeue()); // çıkarır: Sipariş#1001
Console.WriteLine(kuyruk.Count);     // 2

Stack<T> (LIFO)

Stack, son giren ilk çıkar mantığıyla çalışır; geri alma (undo), gezinti geçmişi gibi senaryolarda kullanılır.

using System;
using System.Collections.Generic;

var yigin = new Stack<string>();
yigin.Push("Adım-1");
yigin.Push("Adım-2");
yigin.Push("Adım-3");

Console.WriteLine(yigin.Peek()); // Adım-3
Console.WriteLine(yigin.Pop());  // Adım-3 (çıkarıldı)
Console.WriteLine(yigin.Pop());  // Adım-2

HashSet<T>

HashSet, benzersiz eleman kümesini tutar. Tekrarlı eklemeler görmezden gelinir. Küme işlemleri (birleşim, kesişim, fark) için idealdir.

using System;
using System.Collections.Generic;

var a = new HashSet<string>(StringComparer.OrdinalIgnoreCase) { "elma", "armut", "muz" };
var b = new HashSet<string> { "Muz", "kiraz" };

var birlik = new HashSet<string>(a);
birlik.UnionWith(b);           // A ∪ B

var kesisim = new HashSet<string>(a);
kesisim.IntersectWith(b);      // A ∩ B

var fark = new HashSet<string>(a);
fark.ExceptWith(b);            // A \ B

Console.WriteLine(string.Join(", ", birlik));   // elma, armut, muz, kiraz
Console.WriteLine(string.Join(", ", kesisim));  // muz
Console.WriteLine(string.Join(", ", fark));     // elma, armut
Console.WriteLine(a.Add("Elma"));               // false (zaten var - case-insensitive)

LinkedList<T>

LinkedList, çift yönlü bağlı liste yapısıdır. Düğümler (nodes) üzerinden ekleme/çıkarma O(1) maliyetle yapılabilir. İndeksli rastgele erişim yoktur; belirli bir konumu bulmak için gezinmek gerekir.

using System;
using System.Collections.Generic;

var liste = new LinkedList<string>();
var node1 = liste.AddFirst("Başlangıç"); // "Başlangıç"
var node2 = liste.AddLast("Son");        // "Başlangıç" <-> "Son"

liste.AddAfter(node1, "Ara-1");          // "Başlangıç" <-> "Ara-1" <-> "Son"
liste.AddBefore(node2, "Ara-2");         // "Başlangıç" <-> "Ara-1" <-> "Ara-2" <-> "Son"

// Düğüm silme
var ara1 = node1.Next;                    // "Ara-1"
liste.Remove(ara1);

// Gezinme
for (var n = liste.First; n != null; n = n.Next)
    Console.WriteLine(n.Value);          // Başlangıç, Ara-2, Son

Örnek Uygulama: Sipariş İşleme Hattı

Aşağıdaki senaryoda farklı koleksiyonlar birlikte kullanılır: Queue ile bekleyen siparişler, Dictionary ile stok ve fiyatlar, HashSet ile benzersiz müşteriler, Stack ile geri alma (undo), SortedList ile fiyat listesi ve LinkedList ile “son bakılan ürünler” tutulur.

using System;
using System.Collections.Generic;

var bekleyen = new Queue<string>(new[] { "SIP-1001", "SIP-1002" });
var stok = new Dictionary<string, int>(StringComparer.OrdinalIgnoreCase)
{
    ["Elma"] = 100, ["Armut"] = 50, ["Muz"] = 30
};
var fiyat = new SortedList<string, decimal> { ["Armut"] = 7.25m, ["Elma"] = 5.75m, ["Muz"] = 12m };
var musteriSet = new HashSet<string>();                 // benzersiz müşteri kimlikleri
var undo = new Stack<Action>();                          // geri alma yığını
var sonBakilan = new LinkedList<string>();               // en son bakılan ürünler

void SepeteEkle(string urun, int adet)
{
    if (stok.TryGetValue(urun, out var s) && s >= adet)
    {
        stok[urun] = s - adet;
        undo.Push(() => stok[urun] += adet); // geri alma işlemi
        sonBakilan.AddFirst(urun);
        Console.WriteLine($"{adet} x {urun} eklendi. Kalan: {stok[urun]}");
    }
    else
    {
        Console.WriteLine($"Yetersiz stok: {urun}");
    }
}

void SiparisiIsle(string sipNo, string musteriId)
{
    Console.WriteLine($"İşleniyor: {sipNo}");
    musteriSet.Add(musteriId);
    SepeteEkle("Elma", 3);
    SepeteEkle("Armut", 2);
}

while (bekleyen.Count > 0)
{
    var sip = bekleyen.Dequeue();
    SiparisiIsle(sip, "MUST-001");
}

Console.WriteLine($"Benzersiz müşteri sayısı: {musteriSet.Count}");
Console.WriteLine($"Fiyat listesi (sıralı): {string.Join(", ", fiyat.Keys)}");

// Hatalı işlem olduysa geri al:
if (undo.Count > 0)
{
    var geri = undo.Pop();
    geri(); // son sepete ekleme geri alındı
}

Console.WriteLine("Son bakılan 3 ürün:");
int k = 0;
for (var n = sonBakilan.First; n != null && k < 3; n = n.Next, k++)
    Console.WriteLine($"- {n.Value}");

TL;DR

İlişkili Makaleler